"Μάρτης είναι, νάζια κάνει..."

 

Ο Μάρτιος, εναρκτήριος μήνας της άνοιξης, χαρακτηρίζεται από ποικιλομορφία καιρικών φαινομένων, γεγονός που ενέπνευσε σειρά θρύλων, παραδόσεων, εθίμων και λαϊκών ρήσεων ως προσπάθειες ερμηνείας και απόδοσης/καταγραφής αυτών.

Στο πλαίσιο του Σχεδίου Δράσης για το σχολικό έτος 2023-2024 με θέμα την Ομαλή Μετάβαση από το Νηπιαγωγείο στο Δημοτικό, επιλέξαμε -σε σύμπραξη με τις εκπαιδευτικούς και τους μαθητές/μαθήτριες των Β΄ και Γ΄ Τάξεων του συστεγαζόμενου Δ.Σ.- να υλοποιήσουμε δράσεις, εικαστικά εργαστήρια και ανταλλαγή «δώρων» (κατασκευών/δημιουργιών), έχοντας τις παραδόσεις αυτές ως θεματικό άξονα.

Δράσεις με τη Β΄ Τάξη

Κατά τη συνάντησή μας με την Β΄ τάξη, σχεδιάζουμε να παρουσιάσουμε τον σχετικό με τις «Γυναίκες του Μάρτη» θρύλο μέσω μίας δραματοποίησης, που θα περιλαμβάνει αφήγηση από την Παιδαγωγό, διάδραση με τους μαθητές/μαθήτριες και θεατρική αναπαράσταση αυτού από ομάδα νηπίων. Επιπρόσθετα, έχοντας απεικονίσει σε ατομικά ιχνογραφήματα τις γυναίκες του Μάρτη, θα δωρίσουμε τα έργα στο Δημοτικό Σχολείο, ώστε σε βάθος χρόνου να συμπεριληφθούν στην κοινή Εικαστική Έκθεση που φιλοδοξούμε να υλοποιήσουμε. Οι δημιουργίες που ετοιμάσαμε είναι οι ακόλουθες: 

Οι μαθητές/μαθήτριες της Β΄ θα ανταποδώσουν παρουσιάζοντας σε εμάς τα «Χελιδονίσματα», συνοδευόμενα από σχετικές  χειροτεχνίες.

Δράσεις με τη Γ΄ Τάξη

Με αφετηρία το έθιμο «Το βραχιόλι του Μάρτη», που πλέκεται με λευκή και κόκκινη κλωστή και είθισται να περνιέται στον καρπό των παιδιών την πρώτη ημέρα του μήνα ώστε να τα προστατεύσει από τον ήλιο που καίει, οι μαθητές/μαθήτριες του Νηπιαγωγείου κατασκεύασαν για τα παιδιά του Δημοτικού σελιδοδείχτες και κουκλίτσες/γούρια στα χρώματα του Μάρτη, τα οποία πρόκειται να τους χαρίσουν. Οι δημιουργίες που ετοιμάσαμε είναι οι ακόλουθες: 

Οι μαθητές/μαθήτριες της Γ΄ θα ανταποδώσουν παρουσιάζοντας σε εμάς τον θρύλο «Το βαρέλι των δώδεκα μηνών» κατά τον τρόπο που έχουν σχεδιάσει/προγραμματίσει.

**********

ΔΙΚΤΥΟΓΡΑΦΙΑ/ΠΗΓΕΣ

1. Την ιδέα για τους σελιδοδείχτες στα χρώματα του Μάρτη την εμπνευστήκαμε από το εξαιρετικό Ιστολόγιο «ΠΕΡΙΤΕΧΝΟ» της συναδέλφου κ. Μαρίας Κουτσανοπούλου: "Ο Μάρτης πήρε τα χρώματα"

2. Την ιδέα για τις κουκλίτσες/γούρια στα χρώματα του Μάρτη τη βρήκαμε στην ομάδα του Facebook «Παιδικός Πλανήτης» (ανάρτηση 01/03/2024 της κ. Δέσποινας Υψηλάντη), που παρουσιάζει τις δημιουργίες του Ειδικού Δημοτικού Σχολείου Κοζάνης.

Ολόθερμες ευχαριστίες για την έμπνευση!

Σαρακοστή

 

Τα έθιμα και οι παραδόσεις του τόπου μας αποτελούν κομμάτι της πολιτιστικής μας ταυτότητας και κληρονομιάς.

Κυριακή, βράδυ της Μεγάλης Αποκριάς, με το έθιμο της «Χάσκας» κλείνει συμβολικά το στόμα όσων θα ακολουθήσουν τη νηστεία με ένα αυγό. Την Καθαρά Δευτέρα ξεκινά η Σαρακοστή. Κρατάει πάνω από σαράντα ημέρες και λήγει το Σάββατο της Ανάστασης. Είθισται το πρώτο αρτύσιμο φαγητό που βάζουν στο στόμα τους όσοι ακολούθησαν τη νηστεία να είναι και πάλι το αυγό, κόκκινο - αυτή τη φορά - κατά το έθιμο του Πάσχα. 

 Στο παρελθόν, και προκειμένου να καταμετρώνται οι μέρες της νηστείας, ο λαός κατασκεύαζε την Κυρά Σαρακοστή. Ήταν ένα αυτοσχέδιο ημερολόγιο από χαρτί ή ζυμάρι, ώστε να γίνεται αντιληπτός ο χρόνος που περνούσε. Είχει τη μορφή καλόγριας, στο κεφάλι φορούσε σταυρό κι είχει τα χέρια της σταυρωμένα, γιατί προσεύχονταν. Δεν είχει στόμα επειδή νήστευε και για να αποφεύγει να λέει άσχημα λόγια. Τα πόδια της ήταν εφτά όσες και οι εβδομάδες της νηστείας μέχρι το Πάσχα. Κάθε Σάββατο, αφαιρούνταν κι ένα από τα πόδια της. Το τελευταίο πόδι φυλάγονταν μέσα σε ένα ξερό σύκο. Αυτός που το πετύχαινε, θεωρούνταν τυχερός.

**********

Τα έργα είναι ατομικά ιχνογραφήματα με μαρκαδόρους και κηροπαστέλ.

Παραδόσεις για τον Μάρτη

 Δανειστική βιβλιοθήκη.

Έναυσμα για την επιλογή αυτών των αναγνωσμάτων αποτέλεσε ο ερχομός του μήνα Μάρτη, που κύριο χαρακτηριστικό του είναι η αστάθεια στον καιρό, παρά τον ερχομό της άνοιξης.

Παραδόσεις 

Κατά τον Μάρτη, που είναι και ο πρώτος μήνας της Άνοιξης, ο καιρός είναι ακόμη άστατος. Άλλοτε είναι ζεστός κι ευχάριστος κι άλλοτε το κρύο είναι τσουχτερό. Όπως λέει και η παροιμία "Μάρτης είναι χάδια κάνει πότε κλαίει πότε γελάει". Ο λαός εξέφραζε αυτές τις καιρικές αλλαγές του μήνα μέσα από διάφορους θρύλους και παραδόσεις. 

Δανειστική βιβλιοθήκη.

Διαβάζουμε με τους μαθητές από το βιβλίο "Ζεί ο βασιλιάς Αλέξανδρος", θρύλοι και παραδόσεις, εκδ: Κίρκη, Ανθολόγηση: Άννα Χατζημανώλη, Εικονογράφηση: Αθηνά Σταμάτη την παράδοση:   - "Οι γυναίκες του Μάρτη" (Αθήνα, Ν.Πολίτης, Παραδόσεις, Α! τόμος, Νο 994).

Ανάγνωση από την παιδαγωγό τηςν παράδοσης. Συζήτηση με τους μαθητές/τριες, περιγραφή εικόνων και ανα-αφήγησή τους από αυτούς/αυτές.

Ζωγραφίζουμε τις γυναίκες του Μάρτη. Πρόκειται για ατομικά ιχνογραφήματα με μαρκαδόρους και ξυλομπογιές στο φόντο.

Καλώς ήρθες Μάρτη

ΜΑΡΤΗΣ

Σύμφωνα με το έθιμο, κάθε πρώτη του Μάρτη φορούμε στα χέρια των παιδιών βραχιόλια και δαχτυλίδια πλεγμένα με κόκκινη και άσπρη κλωστή. Τα "Μαρτάκια", όπως ονομάζονται, τα προστατεύουν για να μην τα κάψει ο ήλιος. Μόλις δούν το πρώτο χελιδόνι, αφήνουν το "Μαρτάκι" τους στα κλαδιά μίας αμυγδαλιάς. Κατά την παράδοση, το χελιδόνι θα το πάρει και θα το βοηθήσει να χτίσει τη φωλιά του.

 Αν και το Μάρτη υποδεχόμαστε την άνοιξη, η σημερινή μέρα βρήκε την πόλη μας με χιόνι. Μαθαίνουμε την παροιμία "Μάρτης είναι, νάζια κάνει, πότε κλαίει και πότε γελάει" και μιλούμε για τον ευμετάβλητο καιρό αυτού του μήνα, τον οποίο και στην πορεία θα παρατηρούμε.

Υποδεχόμαστε, λοιπόν, τον Μάρτη με τις εικαστικές μας δημιουργίες. Επιλέγουμε να απεικονίσουμε συμβολικά την παραπάνω παροιμία. Στο κέντρο της ζωγραφιάς μας σχεδιάζουμε το βραχιόλι του Μάρτη. Στο μισό της σελίδας ζωγραφίζουμε έναν ήλιο, που αναγγέλλει τον ερχομό της Άνοιξης. Στο υπόλοιπο μισό ζωγραφίζουμε το χιόνι, για να θυμόμαστε τον τρόπο που καλωσορίσαμε τον μήνα!

Τα έργα μας είναι ιχνογραφήματα με μαρκαδόρους και ξυλομπογιές στο φόντο. 

Οι γυναίκες του Μάρτη

Παραδόσεις 

Κατά τον Μάρτη, που είναι και ο πρώτος μήνας της Άνοιξης, ο καιρός είναι ακόμη άστατος. Άλλοτε είναι ζεστός και ευχάριστος κι άλλοτε το κρύο είναι τσουχτερό. Όπως λέει και η παροιμία "Μάρτης είναι χάδια κάνει πότε κλαίει πότε γελάει". Ο λαός εξέφραζε αυτές τις καιρικές αλλαγές του μήνα μέσα από διάφορους θρύλους και παραδόσεις. 

Διαβάζουμε με τους μαθητές  από το βιβλίο "Ζεί ο βασιλιάς Αλέξανδρος", θρύλοι και παραδόσεις, εκδ: Κίρκη, Ανθολόγηση: Άννα Χατζημανώλη, Εικονογράφηση: Αθηνά Σταμάτη την παράδοση "Οι γυναίκες του Μάρτη" (Αθήνα, Ν.Πολίτης, Παραδόσεις, Α! τόμος, Νο 994). Αυτή εμπνέει τις δημιουργίες μας και κατασκευάζουμε τις γυναίκες του Μάρτη.

"Η όμορφη γυναίκα του Μάρτη"

 "Η άσχημη γυναίκα του Μάρτη"

Ανάλογα με τον καιρό που θα έχει κάθε ημέρα του μήνα, θα κρεμούμε στο ταμπλό της τάξης μας, πότε την "Όμορφη" και πότε την "Άσχημη" γυναίκα του!

παραδόσεις

Σαρακοστή

20

20
Ατομικά ιχνογραφήματα των μαθητών,
ζωγραφισμένα με μαρκαδόρους και κηρομπογιές.

Οι μαθητές αρέσκονται στο να μαθαίνουν τα έθιμα και τις παραδόσεις του τόπου μας. Αποτελούν κομμάτι της πολιτιστικής μας ταυτότητας και κληρονομιάς και εμπνέουν τις εικαστικές τους δημιουργίες.

tradition

Μοτίβα της λαϊκής παράδοσης

Εικαστικές δημιουργίες των μαθητών εμπνευσμένες από τα διακοσμητικά μοτίβα της λαϊκής τέχνης και της Ελληνικής παράδοσης. 
Θέματα: 25η Μαρτίου και Σαρακοστή.

Ι.25η Μαρτίου

Μικρά κολλάζ: 

ζωγραφική με μαρκαδόρους και κηροπαστέλ, χαρτοκοπτική και χαρτοκολλητική.

Τα περισσότερα έργα είναι εμπνευσμένα από το αγαπημένο βιβλίο "Τα ελληνάκια", κείμενο-εικόνες: Ευγενία Φακίνου, εκδόσεις: Κέδρος.

1. παγόνι

2. καράβι

3. γοργόνα

Ομαδικές συνθέσεις:

Ζωγραφική με κηροπαστέλ πάνω σε κάνσον χαρτόνι. Το λουλούδι του πρώτου έργου υπάρχει και ως λεπτομέρεια στο δεύτερο έργο που αναπαριστά μια παραδοσιακή ποδιά/ φορεσιά. 

1. λουλούδι

2. παραδοσιακή φορεσιά

ΙΙ. Σαρακοστή

Η φιγούρα της κυρά- Σαρακοστής είναι ζωγραφισμένη με μαρκαδόρους σε κάνσον χαρτόνι. Κατόπιν, την κολλούμε σε χρυσοχάρτονο που δημιουργεί ένα λεπτό γυαλιστερό φόντο. Τα επτά πόδια είναι προσαρμοσμένα στη φιγούρα με σελοτέιπ, ώστε με το πέρασμα των επτά εβδομάδων της νηστείας να αφαιρείται κι από ένα.

Το τελευταίο με τον αριθμό 7 το κρύβουμε σε ένα ξερό σύκο (όπως είθισται κατά την παράδοση), κερνιόμαστε και όποιος το πετυχαίνει είναι ο τυχερός!

Μάρτιος 2019

Παιχνίδια

1.https://learningapps.org/display?v=pvvztztdn20

Πατώντας στον παραπάνω σύνδεσμο μπορείς να παίξεις το παιχνίδι memory με τα μοτίβα της λαϊκής παράδοσης.

2.https://learningapps.org/display?v=p326o9sdt20

Πατώντας στον παραπάνω σύνδεσμο μπορείς να αντιστοιχίσεις τις εικόνες με το αρχικό τους γράμμα.

Έθιμα & παραδόδεις

Μάρτης

Η κυρά Σαρακοστή

1. Το έθιμο της Κυράς Σαροκοστής απεικονίζεται μέσα από ατομικά σχέδια των μαθητών με μαρκαδόρους και κηρομπογιές. Τα κόβουμε με ζικ ζακ ψαλίδι, για να θυμίζουν γραμματόσημα και τα κολλούμε σε μαύρο κάνσον χαρτόνι, σημεία του οποίου τα παιδιά βάφουν με κηρομπογιές. 

2." Η κυρά Σαρακοστή", ζωγραφιά με μαρκαδόρους και κηρομπογιές. 

3. Το ημερολόγιο της τάξης μας: Η φιγούρα της κυρά- Σαρακοστής είναι ζωγραφισμένη με μαρκαδόρους σε κάνσον χαρτόνι. Κατόπιν, την κολλούμε σε χρυσοχάρτονο που δημιουργεί ένα λεπτό γυαλιστερό φόντο. Τα επτά πόδια είναι προσαρμοσμένα στη φιγούρα με σελοτέιπ, ώστε με το πέρασμα των επτά εβδομάδων της νηστείας να αφαιρείται κι από ένα.

Το τελευταίο με τον αριθμό 7 το κρύβουμε σε ένα ξερό σύκο (όπως είθισται κατά την παράδοση), κερνιόμαστε και όποιος το πετυχαίνει είναι ο τυχερός!

Το βραχιόλι του Μάρτη

1. "Το βραχιόλι του Μάρτη" είναι μία ομαδική σύνθεση, ζωγραφισμένη με κηρομπογιές σε κάνσον χαρτόνι.

Πηγή έμπνευσης για τη δημιουργία της:

το ιστολόγιο ΠΕΡΙΤΕΧΝΟ

https://peritexno.wordpress.com/

Ευχαριστούμε θερμά!

2. Σύμφωνα με το έθιμο, κάθε πρώτη του Μάρτη φορούμε στα χέρια των παιδιών βραχιόλια και δαχτυλίδια πλεγμένα με κόκκινη και άσπρη κλωστή. Τα "Μαρτάκια", όπως ονομάζονται, τα προστατεύουν για να μην τα κάψει ο ήλιος. Μόλις δούν το πρώτο χελιδόνι, πετούν το " Μαρτάκι" τους στον ουρανό, προς τη μεριά που αυτό πετάει. Κατά την παράδοση, θα το βοηθήσει να χτίσει τη φωλιά του.

3. pop art κολάζ : παλάμες στολισμένες με το βραχιόλι του Μάρτη.

Οι μαθητές ζωγραφίζουν το περίγραμμα της παλάμης τους με μαρκαδόρους και φορούν στο χέρι τους βραχιόλια και δαχτυλίδια του Μάρτη.

Παραδόσεις για το Μάρτη

1."Οι γυναίκες του Μάρτη"

Αθήνα, Ν.Πολίτης, Παραδόσεις, Α! τόμος, Νο 994.

Κατασκευές βασισμένες στο

κείμενο από το βιβλίο "Ζεί ο βασιλιάς Αλέξανδρος", θρύλοι και παραδόσεις, εκδ: Κίρκη, 

Ανθολόγηση: Άννα Χατζημανώλη, 
Εικονογράφηση: Αθηνά Σταμάτη.

" Η άσχημη γυναίκα του Μάρτη"

"Η όμορφη γυναίκα του Μάρτη"

2."Το βαρέλι των δώδεκα μηνών"
Καλάβρυτα, Ν.Πολίτης, Παραδόσεις, Α!τόμος, Νο 990.

Ιχνογραφήματα με μαρκαδόρους και κηροπαστέλ, βασισμένα στο

κείμενο από το βιβλίο "Ζεί ο βασιλιάς Αλέξανδρος", θρύλοι και παραδόσεις, εκδ: Κίρκη, 

Ανθολόγηση: Άννα Χατζημανώλη, 
Εικονογράφηση: Αθηνά Σταμάτη.

"Σαρακοστή"

"Κυρά Σαρακοστή"

 Εμπνευσμένοι από τη λαϊκή μας παράδοση και τα έθιμα του τόπου μας, χρησιμοποιούμε τη δημιουργική μας φαντασία  και αποδίδουμε στα έργα μας μια πιο σύγχρονη οπτική.

Στις δημιουργίες μας διαλέγουμε πολλά χρώματα και ανακατεύουμε υλικά, όπως μαρκαδόρους και κηρομπογιές, για ένα φωτεινό αποτέλεσμα που θυμίζει τα ζωηρά χρώματα της επερχόμενης Άνοιξης! 

Άλλωστε η Άνοιξη είναι άμεσα συνυφασμένη με την έννοια της ανάτασης της φύσης και την ευρύτερη έννοια της Ανάστασης.

Καλή Σαρακοστή!